10 điều quan tâm trong việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ nhỏ

Ngôn ngữ là công cụ để giao tiếp. Nó kích thích sự phát triển trí tuệ đặc biệt với trẻ nhỏ bởi nó thể hiện suy nghĩ và tư duy của con người. Việc phát triển ngôn ngữ sẽ là tiền đề phát triển các môn học khác như văn học, ngoại ngữ, toán học,mỹ thuật…….là cơ sở để thành công với mọi lĩnh vực trong tương lai.

Đặc biệt, kỹ năng này không thể chỉ rèn rũa trong một thời gian ngắn, ngay tức khắc mà là cả một quá trình dài và cần được chỉ dẫn càng sớm càng tốt. Vì vậy việc giáo dục ngôn ngữ cho trẻ là yếu tố luôn được các bố mẹ quan tâm và bồi dưỡng

Bài viết dưới đây sẽ chỉ cho bạn thấy rõ hơn vai trò quan trọng của việc phát triển ngôn ngữ, hiểu được các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ. Từ đó sẽ chỉ cho các bạn thấy làm thế nào để phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất.

Vai trò của việc phát triển ngôn ngữ ở trẻ

USinxki đã nói “Tiếng mẹ đẻ là cơ sở của mọi sự phát triển, là vốn quý của mọi tri thức ”. Đúng như vậy trẻ khi được sinh ra giống như một trang giấy trắng tinh và trẻ luôn sẵn sàng hút mọi thứ về mình để dung nạp vào bộ não bé nhỏ.

Ngôn ngữ là phương tiện để nhận biết thế giới xung quanh. À đó gọi là sáng à, gọi là tối à, đó là cái cây à, đó là ngôi nhà à, ….. Đó là việc trẻ được nhận thông tin dựa vào ngôn ngữ. Và trẻ cũng có mong muốn thể hiện nhu cầu của mình bằng ngôn ngữ.

Sự phát triển ngôn ngữ từ đó sẽ kích thích các hoạt động trí tuệ, các thao tác tư duy sẽ ngày càng được hoàn thiện và có sự liên kết với nhau giúp trẻ hình thành quy luật và hiểu được các quy luật trong cuộc sống. Như trẻ sẽ hiểu à lúc khóc mẹ sẽ tới, khi đi ngủ mẹ sẽ đóng cửa, tắt đèn, trời sẽ tối…..

Hình minh họa: Ngôn ngữ là phương tiện để nhận biết thế giới xung quanh

Ngôn ngữ là phương tiện biểu đạt cảm xúc tình cảm là công cụ để giao tiếp. Việc giao tiếp tốt sẽ giúp giải tỏa tâm lý tốt, là cơ sở nền tảng trong việc học tập các môn học khác. Thông qua ngôn ngữ trẻ sẽ mở rộng hiểu biết, nhận thức về thế giới xung quanh chính xác, rõ ràng, và sâu rộng hơn.

Ví dụ trong học tập, những trẻ giao tiếp tốt, tự tin sẽ sẵn sàng đặt câu hỏi với thầy cô sẽ hiểu sâu được vấn đề, chiếm được cảm tình của giáo viên rồi dần dần sẽ trở thành học sinh xuất sắc. Và với những đứa trẻ mà không thể diễn đạt thứ mình muốn thì sẽ luôn cảm thấy bực bội, khó chịu.

Ngay cả đổi với người lớn chúng ta, vì sao vẫn xảy ra tình trạng hiểu lầm cãi cọ nhau? Bởi mọi người đang không hiểu nhau, không diễn đạt được điều mình mong muốn thông qua ngôn ngữ.

Chính vì vậy việc rèn luyện khả năng tư duy ngôn ngữ, sử dụng lời nói để giao tiếp là rất quan trọng. Nếu chúng ta phát triển cho trẻ khả năng nghe, hiểu, khả năng trình bày một cách logic, trình tự và chính xác ngay từ nhỏ. Thì khi lớn lên, trẻ sẽ dễ dàng giao lưu, kết bạn tạo ra mối quan hệ xã hội là nền tảng cho sự thành công sau này.

Và muốn rèn luyện khả năng này, trước tiên chúng ta cần hiểu được các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ từ 0 đến 6 tuổi để từ đó có phương pháp bồi dưỡng trẻ.

Hiểu được các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ

Giai đoạn từ 0 đến 1 tuổi: hay người ta còn gọi là giai đoạn tiền ngôn ngữ.

Ở giai đoạn này trẻ có khả năng đáp ứng với âm thanh và tiếng nói. Giao tiếp của trẻ chủ yếu bằng mặt và thông qua đôi mắt. Trẻ có thể hướng ánh mắt hoặc quay đầu về phía tiếng nói.

Ảnh minh họa: Giao tiếp của trẻ chủ yếu bằng mắt và thông qua đôi mắt

Đến khi trẻ được 9 đến 12 tháng trẻ có thể hiểu được các yêu cầu của người lớn như vỗ tay, giờ tay lên, ngồi xuống,….

Lúc này ngôn ngữ diễn đạt của trẻ là khóc hoặc phát ra âm thanh ư, ư trong họng, biết cười, khua tay chân thể hiện thích thú hoặc đập tay chân để thể hiện cáu giận. .

Với các trẻ từ 9 đến 12 tháng có thể nói được một vài từ đơn như bà, bố, mẹ, kèm theo hành động chỉ để thể hiện mong muốn làm gì đó.

Giai đoạn từ 1 đến 3 tuổi là giai đoạn trẻ nhạy cảm với ngôn ngữ nhất

Trẻ bắt đầu nhận biết một vài bộ phận cơ thể, biết làm theo nhiều yêu cầu, biết chú ý lắng nghe hết một câu chuyện ngắn.

Hình minh họa: Từ 1 đến 3 là giai đoạn trẻ nhạy cảm với ngôn ngữ nhất

Ở thời điểm này trẻ bắt đầu bắt chước phát âm cùng với cử chỉ khi trẻ chưa biết từ, biết hát bài hát quen thuộc, lặp lại câu từ, cao hơn là có khả năng diễn đạt phát âm 1 đến 2 từ với mức độ gần giống, thực hiện phát âm phù hợp với hành động đơn giản, biết trả lời câu hỏi bằng 1 đến 2 từ lặp lại cuối câu.

Giai đoạn trẻ từ 3 đến 6 tuổi là giai đoạn vàng để trẻ học ngôn ngữ và ngoại ngữ

Trẻ phân biệt được giống nhau và khác nhau, phân biệt được có không và nhận biết được sở hữu, nhận biết được giới tính. Có khả năng diễn đạt gần như hoàn thiện với vốn từ khoảng từ 50 đến 200 từ, biết đặt câu hỏi, biết nói có ngữ điệu, trả lời câu hỏi về chức năng của vật. Khi đã hiểu được các mốc phát triển của trẻ, chắc chắn bạn sẽ thấy dễ dàng hơn trong việc tương tác với con.

Hình minh họa: đây là giai đoạn vàng phát triển ngôn ngữ và học ngoại ngữ

Để con có thể phát triển ngôn ngữ, mẹ và người thân cần nói chuyện nhiều với trẻ, khi trẻ tiếp nhận được thông tin từ bạn trẻ sẽ có sự phản hồi lại đó là việc bắt đầu của quá trình phát triển ngôn ngữ. Tuy nhiên trong quá trình giao tiếp với trẻ, bố mẹ cần lưu tâm vấn đề gì để đem lại hiệu quả.

10 điều cần quan tâm trong quá trình giáo dục ngôn ngữ cho trẻ

Kiên nhẫn và quan sát trẻ

Trẻ con chưa thể hiểu được bạn đang bận ra sao, bạn đang mệt như thế nào, bởi chúng đang trong quá trình phát triển nên bọn trẻ chỉ hiểu chúng cần gì, muốn gì. Và nuôi con là cả một hành trình dài, đòi hỏi tính kiên nhẫn ở bạn.Vì vậy bạn cần quan sát trẻ, lắng nghe trẻ rồi mới bắt đầu tương tác với trẻ.

Với những bé nhỏ bất kỳ khi nào trẻ đang ê a, bạn hãy lại gần để trò chuyện với trẻ, nói bất kỳ thứ gì với trẻ để trẻ có thể nghe thấy âm thanh từ bạn ‘“con yêu của mẹ đang nằm chơi đấy à?”, “mẹ yêu con nhiều lắm!”,…. lời yêu thương ngọt ngào luôn là sự kích thích cho bé.

Với những bé lớn hơn ngay khi trẻ “mẹ ơi, mẹ nhìn này”, “mẹ ơi, mẹ đọc truyện cho con đi”,…. thì dù đang bận mấy đi nữa, dù là đang nói chuyện điện thoại bạn cũng nên dừng lại và quay mặt về phía con giải thích “mẹ đang bận một chút, mẹ sẽ chơi với con sau nhé”.

Chà! Việc làm bố mẹ có vẻ như không bao giờ là dễ dàng cả.

Chỉ vài lần như vậy, bé nhà bạn sẽ nắm được quy luật và chúng sẽ không làm phiền bạn nữa.

Còn việc bạn không trao đổi, sẽ khiến trẻ bị ức chế tâm lý hoặc trẻ không hiểu là tại thời điểm này bạn sẽ không dành thời gian cho chúng và sẽ dành thời gian đó vào thời điểm khác .

Điều đó dẫn đến việc trẻ vẫn lặp lại việc đòi hỏi hay có những hành động chống đối, ương bướng.

Lặp đi lặp lại nhiều lần

Mỗi ngày cha mẹ nên dành thời gian cho con ít nhất 1 tiếng một ngày để lắng nghe, trò chuyện, chia sẻ cảm xúc với con, có như vậy mới tăng cường tình cảm gần gũi với con để có thể hiểu con.

Vì sao từ “bà” hoặc”mẹ” là những từ trẻ nói được đầu tiên? Bởi bà, mẹ là những người chăm sóc bé ngay từ nhỏ, là từ trẻ được nghe nhiều nhất, là từ mà trong quá trình chăm sóc bé bạn vô tình nói nhiều nhất..

Vậy thì bạn hãy vận dụng điều đó để dạy trẻ học nói nhé. Ví dụ như “Con muốn uống nước à? nước đây nhé”, “Con đang ăn gì thế? ăn xoài à? Xoài có vị gì nhỉ? chua chua ngọt ngọt à?” Bạn hãy cứ liên tục gọi tên sự vật, hiện tượng bất kỳ lúc nào con bạn đang có nhu cầu hoặc không. Tất nhiên là khi con bạn đang có nhu cầu thì việc tiếp nhận thông tin sẽ càng có hiệu quá hơn.

Và bạn cũng đừng nghĩ là từ đó khó với con tôi nên tôi không nói. Vì trẻ con không có khái niệm khó hay dễ mà chúng có khả năng nhớ nguyên mảng. Thế nên bạn hãy cứ cung cấp thông tin cho con đi và khi những từ đó được lặp đi lặp lại nhiều lần đến một lúc nào đó con sẽ nhớ và gọi được tên chúng.

Khuyến khích trẻ nói

Với những trẻ tập nói, ngay khi trẻ bắt đầu phát âm được một từ mới nào đó hãy khen ngợi trẻ. Với những trẻ lớn hơn hãy lắng nghe trẻ, phân tích để trẻ hiểu sự việc thay vì quát mắng, chỉ trích trẻ.

Sử dụng “nguyên tắc bánh kẹp” trong lúc giao tiếp với trẻ, tức là khen – chê – khen. Ví dụ như: “mẹ ơi, hôm nay con vừa đánh nhau với bạn đấy”. “Thế à, mẹ vẫn nghĩ con của mẹ là một cậu bé thông minh và ngoan ngoãn cơ mà. Tại sao con lại đánh bạn nhỉ? Con làm thế bạn sẽ đau đó. Nhưng chắc hẳn là có lý do đúng không? Lý do là gì vậy con?”

Có như vậy trẻ mới sẵn sàng chia sẻ với bạn để từ đó bạn sẽ dễ dàng hơn trong việc điều chỉnh ngôn ngữ cũng như hành vi của trẻ.

Bố mẹ làm gương cho trẻ

Trong quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ, việc trẻ nói lắp, nói ngọng, nói nhịu là hết sức bình thường và trẻ có khả năng tự hoàn thiện đến khi trẻ 7 tuổi.

Bố mẹ không nhất thiết phải điều chỉnh cho bé ngay ở các giai đoạn đầu. Nhưng trong quá trình cung cấp thông tin cho trẻ, bố mẹ tránh việc nói tắt hay nhại theo từ của trẻ như nhiều bố mẹ thường làm ví dụ thay vì nói cục cưng với trẻ lại nói tục tưng, thay vì mẹ bế bằng mẹ bí nào, con nhợn.

Bởi việc học ngôn ngữ và học nói của trẻ thông qua đôi tai nên trẻ cần được cung cấp thông tin chuẩn ngay từ đầu. Bố mẹ cần làm gương cho trẻ bằng cách phát âm chuẩn, nói đủ câu, nói chậm với câu khó hoặc từ khó càng cần nói chậm hơn nữa.

Chơi trò chơi

Bạn có thể dùng còn rối hoặc các hình thù ngộ nghĩnh mà bố mẹ có thể tự làm. Để từ đó dạy bé các bài học từ đơn giản đến phức tạp như bài học về chào hỏi, cảm ơn.

Ví dụ Hôm nay bác vịt đến chơi với các con. Bác vịt xin chào các con, các con chào lại bác Vịt đi nào,…..

Mua sách và đọc sách

Sách là kho tàng về phát triển vốn từ rất nhiều. Qua hình ảnh bé có thể nói được tên của nhân vật, liên tưởng đến nội dung của quyển sách.

Bé càng nghe được nhiều bé càng có nhiều vốn từ để giao tiếp. Vì vốn từ vựng không thể tích lũy trong một thời gian ngắn nên bố mẹ cần duy thói quen đọc sách cho trẻ nghe hoặc khuyến khích trẻ đọc sách nhé.

Âm nhạc luôn kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ.

Âm nhạc cũng là bí quyết thu hút trẻ, tạo ấn tượng cho trẻ phát triển cảm xúc, là quá trình thúc đẩy trẻ phát triển ngôn ngữ.

Hãy dành nhiều thời gian cho các bạn ý nghe hát và khuyến khích các bạn hát theo. Trẻ sẽ thuộc lời bài hát rất nhanh bởi vì trong đó có âm điệu. Âm điệu trong bài hát kích thích não giúp lưu giữ từ ngữ dưới dạng “long term memory”.

Cũng có tác dụng tương tự như vậy với việc bạn đọc thơ, ca dao, đồng ca cho trẻ. Khi trẻ đã có thông tin rồi thì việc phát triển ngôn ngữ ở trẻ là điều tất yếu.

Tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ

Nếu bạn thường xuyên cho trẻ ra ngoài chơi như đi siêu thị, công viên, vườn bách thú, thì đó cũng là một cơ hội tốt để trẻ có thể phát triển ngôn ngữ thông qua trải nghiệm thực tế.

Ở các môi trường đó trí tò mò và nhu cầu khám phá thế giới xung quanh sẽ thúc đẩy trẻ đặt câu hỏi và được mẹ trả lời thì vốn từ của trẻ sẽ tăng lên đáng kể.

Tạo điều kiện để trẻ có thể tương tác với nhiều người khác

Việc trẻ chơi với bạn bè cùng trang lứa đánh dấu bước đầu tiên trẻ giao tiếp với xã hội. Trẻ học được rất nhiều từ các bạn của mình hoặc trong gia đình cũng vậy với trẻ là con thứ 2 thì luôn có khả năng giao tiếp tốt hơn, bạo dạn hơn vì chúng được học về ngôn ngữ từ anh chị mình.

Hình minh họa: Trẻ chơi với bạn bè cùng trang lứa là bước đầu tiên trẻ giao tiếp xã hội

Hãy để trẻ tiếp xúc với càng nhiều đối tượng khác nhau càng tốt để trẻ có thể hiểu được khi gặp người già thì chào hỏi như thế nào? với bạn bè thì giao tiếp ra sao? với các bé nhỏ tuổi hơn mình thì nói như thế nào? Từ đó thì kỹ năng giao tiếp của trẻ sẽ phát triển rất nhanh chóng.

Nghệ thuật giao tiếp với trẻ

9 phương thức trên sẽ không thể đem lại hiệu quả cao nhất nếu thiếu bước thứ 10.

Khi muốn giao tiếp với bé, đôi mắt của bạn cần vui vẻ, luôn nở nụ cười, phong cách thân thiện tạo cho trẻ cảm thấy gần gũi. Có như vậy trẻ mới sẵn sàng giao tiếp với bạn.

Qua bài viết trên bạn đã hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục ngôn ngữ của trẻ và cách thức để khích lệ con có thể nói, có thể giao tiếp với môi trường xung quanh. Chúc bạn và bé có thời gian vui vẻ bên nhau vừa là chơi mà cũng là học.

lenguyen
 

Click Here to Leave a Comment Below 0 comments

Leave a Reply: